Jak wybrać spedytora i czytać ofertę frachtową: BAF, THC, all-in

Rola spedytora: agent czy przewoźnik

Spedytor może działać na dwa sposoby, a od tego zależy jego odpowiedzialność:

• Jako agent organizuje transport w Twoim imieniu i zawiera umowy z przewoźnikami; odpowiada głównie za staranny wybór i instrukcje.
• Jako przewoźnik umowny (w transporcie morskim często nazywany NVOCC) wystawia własny dokument przewozowy i odpowiada za przewóz jak przewoźnik, nawet jeśli fizycznie wykonuje go armator.

FIATA, międzynarodowa federacja stowarzyszeń spedytorów, udostępnia standardowe dokumenty, m.in. zbywalny konosament multimodalny FBL, przeznaczony dla spedytorów działających jako operatorzy transportu multimodalnego, oraz zaświadczenie o przyjęciu towaru FCR. Zapytaj spedytora, jaki dokument wystawi i na jakich warunkach, szczególnie jeśli płatność idzie przez akredytywę, bo bank musi ten dokument zaakceptować.

Jak ocenić spedytora przed pierwszym zleceniem

1. Specjalizacja. Czy obsługuje Twoją relację i rodzaj ładunku, np. reefery, ładunki ponadgabarytowe, towary niebezpieczne?
2. Sieć agentów. Kto odbierze towar u dostawcy i kto obsłuży port docelowy? Poproś o nazwy agentów.
3. Ubezpieczenie odpowiedzialności. Poproś o potwierdzenie polisy odpowiedzialności cywilnej spedytora i jej sumy. Nie myl jej z ubezpieczeniem cargo, które chroni wartość towaru; różnicę wyjaśniamy w artykule o ubezpieczeniu cargo.
4. Odprawa celna. Czy spedytor sam jest agencją celną, czy zleca to dalej?
5. Członkostwo i referencje. Członkostwo w krajowym stowarzyszeniu spedytorów lub w sieci FIATA to sygnał, nie gwarancja; referencje od firm z podobnym ładunkiem mówią więcej.
6. Komunikacja. Kto jest opiekunem przesyłki i jak szybko odpowiada na pytania o status?

Budowa oferty frachtowej

Typowa oferta na transport morski FCL dzieli się na trzy części.

To, które części musi opłacić kupujący, a które sprzedający, wynika z reguły Incoterms. Przy FOB kupujący płaci fracht główny i koszty w porcie docelowym, przy CIF sprzedający płaci fracht, ale koszty po wyładunku zwykle spadają na kupującego. Szczegółowy podział w artykule Incoterms 2020 w praktyce.

Najczęstsze dopłaty

• BAF / dopłata paliwowa. Pokrywa zmiany kosztu paliwa. Armatorzy stosują różne nazwy; np. Hapag-Lloyd nazywa ją Marine Fuel Recovery (MFR) i wykazuje osobno na fakturach, a w marcu 2026 roku ogłosił dodatkową dopłatę Emergency Fuel Surcharge na nadzwyczajne koszty paliwa nieobjęte MFR. Dopłaty paliwowe zmieniają się okresowo, więc stawka „bez BAF" jest nieporównywalna ze stawką „z BAF".
• THC (Terminal Handling Charge). Opłata za przeładunek kontenera na terminalu, osobno w porcie załadunku i docelowym.
• Dopłata bezpieczeństwa (ISPS). Związana z wymogami ochrony portów i statków.
• PSS (Peak Season Surcharge). Dopłata sezonowa w okresach dużego popytu.
• Dopłata emisyjna (ETS). Od 2024 roku transport morski jest objęty unijnym systemem handlu emisjami, a koszt uprawnień może być wykazywany jako osobna pozycja.
• Opłaty dokumentacyjne. Wystawienie konosamentu, zmiany w dokumentach, zgłoszenia bezpieczeństwa przed przybyciem do UE.

All-in czy oferta rozbita na pozycje

Oferta all-in podaje jedną kwotę za kontener. Jest łatwa do porównania, ale „all-in" nie ma definicji prawnej. Zapytaj, co dokładnie obejmuje; zwykle nie obejmuje cła i podatków, opłat za przetrzymanie kontenera, kontroli celnych ani kosztów w porcie docelowym.

Oferta rozbita na pozycje wymaga więcej pracy, ale pokazuje, które koszty są stałe, a które zmienne. Przy dłuższych kontraktach pozwala też negocjować konkretne pozycje.

Przy drobnicy (LCL) stawkę podaje się zwykle za W/M, czyli za tonę albo metr sześcienny, zależnie od tego, która wartość jest wyższa. Do tego dochodzą opłaty za konsolidację i dekonsolidację w magazynach.

Na co zwrócić uwagę w warunkach oferty

• Ważność stawki i to, czy dopłaty są zamrożone na ten okres, czy rozliczane według wartości z dnia załadunku.
• Waluta. Fracht morski często jest w USD, a koszty lokalne w EUR lub PLN; to ryzyko kursowe.
• Gwarancja miejsca na statku i co się dzieje, gdy kontener zostanie przesunięty na kolejny rejs.
• Czas przejazdu i trasa, w tym porty przeładunkowe.
• Czas wolny na terminalu i u odbiorcy oraz stawki po jego upływie; więcej w artykule o demurrage i detention.
• Klauzule „subject to", np. dostępność sprzętu, zmiany dopłat, kontrole.

Jak porównać kilka ofert

Wyślij wszystkim spedytorom to samo zapytanie: towar, wagę i objętość, rodzaj kontenera, miejsce odbioru i dostawy, regułę Incoterms, planowany termin. Wzór uporządkowanego zapytania znajdziesz w artykule o zapytaniu ofertowym RFQ. Następnie sprowadź każdą ofertę do tej samej struktury (nadanie, fracht główny, przeznaczenie) i dopisz brakujące pozycje według własnych szacunków, oznaczając je jako szacunki. Dopiero wtedy porównuj sumy.

Hiram nie rezerwuje frachtu, ale pozwala porównać oferty dostawców według łącznego kosztu dostawy z regułą Incoterms 2020, do którego wstawisz koszty transportu od spedytora. Metodę opisujemy w tekście o landed cost, a aktualne oferty znajdziesz na rynku.

Źródła

• FIATA: FIATA Documents (otwiera się w nowej karcie)
• Hapag-Lloyd: Worldwide Price Announcement, Marine Fuel Recovery Surcharge (otwiera się w nowej karcie)
• Hapag-Lloyd: Implementation of Emergency Fuel Surcharge (EFS) (otwiera się w nowej karcie)
• Komisja Europejska: Reducing emissions from the shipping sector (otwiera się w nowej karcie)