Ubezpieczenie cargo: klauzule ICC A, B i C w praktyce
Ubezpieczenie cargo chroni wartość towaru w drodze, bo odpowiedzialność przewoźnika jest ograniczona konwencjami i warunkami konosamentu i zwykle nie pokrywa pełnej wartości ładunku. Standardem rynkowym są Institute Cargo Clauses (A), (B) i (C) z 2009 roku: klauzula A działa jak „od wszystkich ryzyk", B i C obejmują tylko wymienione zdarzenia. To, kto musi kupić polisę, zależy od reguły Incoterms w kontrakcie.
Autor: Hiram Trade Editorial Desk
- Opublikowano
5 min czytania
Dlaczego odpowiedzialność przewoźnika nie wystarcza
Przewoźnik morski, drogowy czy lotniczy odpowiada za ładunek na zasadach międzynarodowych konwencji i własnych warunków przewozu. Te zasady przewidują limity odszkodowania liczone od sztuki lub kilograma, liczne okoliczności zwalniające i krótkie terminy na zgłoszenie roszczeń. Przy towarach o wysokiej wartości w stosunku do wagi różnica między limitem a realną stratą bywa znaczna.
Drugi powód to awaria wspólna (general average). Gdy kapitan poświęca część ładunku lub ponosi nadzwyczajne koszty, by ratować statek, wszyscy właściciele ładunku partycypują w stratach proporcjonalnie do wartości swoich towarów, nawet jeśli ich kontener jest nietknięty. Bez ubezpieczenia odbiorca musi sam złożyć zabezpieczenie, zanim dostanie towar. Wszystkie trzy klauzule ICC obejmują składki na awarię wspólną i koszty ratownictwa (klauzula 2).
Klauzule A, B i C: co obejmują
Klauzule wydają Lloyd's Market Association i International Underwriting Association of London. Aktualne brzmienie pochodzi z 1 stycznia 2009 roku.
| Zdarzenie | ICC (A) | ICC (B) | ICC (C) |
|---|---|---|---|
| Pożar, wybuch | tak | tak | tak |
| Wejście statku na mieliznę, zatonięcie, wywrócenie | tak | tak | tak |
| Wywrócenie lub wykolejenie środka transportu lądowego | tak | tak | tak |
| Kolizja z obiektem zewnętrznym innym niż woda | tak | tak | tak |
| Wyładunek w porcie schronienia | tak | tak | tak |
| Ofiara awarii wspólnej, wyrzucenie ładunku za burtę | tak | tak | tak |
| Trzęsienie ziemi, wybuch wulkanu, uderzenie pioruna | tak | tak | nie |
| Zmycie z pokładu przez fale | tak | tak | nie |
| Wniknięcie wody morskiej, jeziornej lub rzecznej do ładowni lub kontenera | tak | tak | nie |
| Całkowita utrata sztuki wpadającej do wody przy załadunku lub rozładunku | tak | tak | nie |
| Inne przypadkowe szkody, np. kradzież, uszkodzenie przy przeładunku | tak | nie | nie |
Klauzula A obejmuje wszystkie ryzyka utraty lub uszkodzenia towaru, z wyjątkiem wyłączeń z klauzul 4-7. Klauzule B i C wymieniają zdarzenia zamknięte, a ciężar wykazania, że szkoda wynika z jednego z nich, spoczywa na ubezpieczonym. B i C dodatkowo wyłączają celowe uszkodzenie lub zniszczenie towaru przez bezprawne działanie jakiejkolwiek osoby, czego klauzula A nie wyłącza.
Wyłączenia wspólne dla wszystkich klauzul
Nawet klauzula A nie pokrywa wszystkiego. W każdej z trzech wersji wyłączone są m.in.:
- szkody wynikające z umyślnego złego postępowania ubezpieczonego,
- zwykły wyciek, zwykły ubytek wagi lub objętości i normalne zużycie,
- niewystarczające lub nieodpowiednie opakowanie albo przygotowanie towaru, jeśli wykonał je ubezpieczony lub jego pracownicy albo zrobiono to przed rozpoczęciem ochrony; za „opakowanie" uważa się także sztauowanie w kontenerze,
- wada własna lub właściwości towaru,
- opóźnienie, nawet jeśli spowodowało je ubezpieczone zdarzenie,
- niewypłacalność armatora, jeśli ubezpieczony wiedział lub powinien był wiedzieć o jego problemach w chwili załadunku,
- wojna, zajęcie, miny oraz strajki, zamieszki i terroryzm; te ryzyka pokrywa się osobnymi klauzulami wojennymi i strajkowymi (Institute War Clauses i Institute Strikes Clauses).
Wyłączenie za opakowanie ma duże znaczenie praktyczne. Jeśli eksporter sam ładuje i mocuje towar w kontenerze, źle zabezpieczony ładunek może oznaczać odmowę wypłaty. Więcej o przygotowaniu towaru do transportu morskiego w artykule opakowania eksportowe i ISPM 15.
Od kiedy do kiedy trwa ochrona
Klauzula tranzytowa (klauzula 8) działa w systemie „od magazynu do magazynu". Ochrona zaczyna się, gdy towar zostaje po raz pierwszy ruszony w magazynie w celu natychmiastowego załadunku, i kończy się, zależnie od tego, co nastąpi pierwsze:
- po rozładunku w magazynie końcowym wskazanym w polisie,
- po rozładunku w innym magazynie, który ubezpieczony wybrał do składowania lub dystrybucji,
- gdy ubezpieczony zacznie używać pojazdu lub kontenera jako magazynu,
- po upływie 60 dni od zakończenia wyładunku ze statku w porcie docelowym.
Limit 60 dni ma znaczenie, gdy towar długo stoi w porcie, np. z powodu przedłużającej się odprawy.
Kto kupuje ubezpieczenie według Incoterms 2020
Tylko dwie reguły nakładają obowiązek ubezpieczenia na sprzedającego: CIF i CIP. W pozostałych ubezpieczenie jest sprawą tej strony, która w danym odcinku ponosi ryzyko.
| Reguła | Kto ubezpiecza | Minimalny zakres |
|---|---|---|
| CIF | sprzedający na rzecz kupującego | ICC (C) lub podobne |
| CIP | sprzedający na rzecz kupującego | ICC (A) lub podobne |
| EXW, FCA, FAS, FOB, CFR, CPT | brak obowiązku; ryzyko w transporcie głównym ma kupujący | według decyzji kupującego |
| DAP, DPU, DDP | brak obowiązku; ryzyko do miejsca dostawy ma sprzedający | według decyzji sprzedającego |
Przy CIF i CIP suma ubezpieczenia musi wynosić co najmniej 110% ceny z umowy, w walucie umowy. Strony mogą umówić inny zakres, ale musi to być zapisane wprost. Kupujący na CIF, który importuje towary podatne na kradzież lub zamoczenie, powinien albo wynegocjować klauzulę A, albo dokupić własną ochronę. Szczegóły punktu przejścia ryzyka omawiamy w artykule Incoterms 2020 w praktyce.
Jeśli porównujesz oferty z różnymi regułami, dolicz koszt ubezpieczenia do każdej, która go nie zawiera. Na Hiram oferty zestawia się według łącznego kosztu dostawy z regułą Incoterms 2020, co ułatwia zauważenie, która cena obejmuje polisę, a która nie. Metodę opisujemy w tekście o landed cost.
Interes ubezpieczeniowy
Odszkodowanie dostaje tylko ten, kto w chwili szkody ma interes ubezpieczeniowy w towarze (klauzula 11). Przy CIF i CIP sprzedający zawiera polisę, ale korzysta z niej kupujący, dlatego polisa lub certyfikat ubezpieczenia musi dać się na niego przenieść. Przy akredytywie bank zwykle wymaga certyfikatu w określonej formie, więc treść dokumentu trzeba uzgodnić z warunkami akredytywy.
Jak zgłosić szkodę
Klauzula 16 nakłada na ubezpieczonego obowiązek ograniczania szkody i zachowania praw wobec przewoźnika. W praktyce:
- Przy odbiorze sprawdź stan kontenera i plomby. Każdą rozbieżność wpisz w dokument odbioru, zanim go podpiszesz.
- Nie wyrzucaj uszkodzonego towaru ani opakowań; zrób zdjęcia i zachowaj dowody.
- Niezwłocznie zawiadom ubezpieczyciela lub agenta rozliczającego szkody wskazanego w polisie; zwykle wyznaczy on rzeczoznawcę (surveyora).
- Złóż pisemną reklamację u przewoźnika. Terminy na zgłoszenie i dochodzenie roszczeń wobec przewoźnika są krótkie i zależą od rodzaju transportu oraz dokumentu przewozowego; sprawdź je w warunkach konosamentu lub listu przewozowego.
- Zbierz dokumenty: polisę lub certyfikat, fakturę handlową, listę pakunkową, dokument przewozowy, raport rzeczoznawcy i korespondencję z przewoźnikiem.
Zaniedbanie punktu 4 może obniżyć odszkodowanie, bo ubezpieczyciel po wypłacie wchodzi w prawa ubezpieczonego wobec przewoźnika.
Polisa jednorazowa czy generalna
Firmy, które wysyłają lub sprowadzają kilka ładunków miesięcznie, zwykle korzystają z polisy generalnej (open cover), zgłaszając kolejne transporty według ustalonej procedury. Pojedynczy import lepiej ubezpieczyć polisą jednorazową. W obu przypadkach sprawdź, czy polisa obejmuje ryzyka wojenne i strajkowe, składowanie przed i po transporcie oraz specyficzne dla towaru warunki, np. temperaturę w kontenerze chłodniczym.
Jeśli szukasz dostawcy lub odbiorcy i chcesz od początku porównywać oferty z jasno określoną regułą Incoterms, przejrzyj rynek na Hiram.
Źródła
- Institute Cargo Clauses (A) 1/1/09, LMA/IUA (tekst klauzul w publikacji If Insurance) (otwiera się w nowej karcie)
- Institute Cargo Clauses (B) 1/1/09, LMA/IUA (tekst klauzul w publikacji If Insurance) (otwiera się w nowej karcie)
- ICC Academy: Incoterms 2020, CIP or CIF? (otwiera się w nowej karcie)
- ICC: Incoterms 2020 (otwiera się w nowej karcie)
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani celnej. Przepisy i stawki się zmieniają: przed decyzją sprawdź aktualne źródła urzędowe lub skonsultuj się z doradcą.