Sankcje w handlu B2B: jak sprawdzać kontrahentów (poradnik MŚP)

Czym są sankcje w praktyce handlowej

W handlu B2B spotkasz głównie trzy rodzaje środków:

• zamrożenie aktywów i zakaz udostępniania środków wobec osób i podmiotów z list: nie wolno im płacić, dostarczać towaru ani świadczyć usług, bezpośrednio ani pośrednio,
• ograniczenia sektorowe i towarowe: zakazy eksportu lub importu określonych towarów, technologii i usług do lub z określonych krajów, niezależnie od tego, kto jest kontrahentem,
• zakazy związane z określonymi obszarami lub statkami, np. zakazy wejścia do portów dla wskazanych jednostek.

Pierwszy rodzaj sprawdzasz na listach nazw. Drugi wymaga znajomości klasyfikacji towaru i kierunku dostawy.

Które listy sprawdzać

Kilka uwag praktycznych:

• Od 28 stycznia 2026 r. UK Sanctions List jest jedynym źródłem brytyjskich oznaczeń sankcyjnych, a dawna lista OFSI (Consolidated List of Asset Freeze Targets) nie jest już aktualizowana. Jeśli Twoje narzędzie korzysta ze starej listy, zaktualizuj źródło.
• Sankcje ONZ są wdrażane w UE rozporządzeniami Rady, ale ONZ publikuje zmiany wcześniej, więc warto sprawdzać obie listy.
• Polska lista MSWiA wynika z ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę i służenia ochronie bezpieczeństwa narodowego.
• Sankcje USA formalnie wiążą przede wszystkim osoby i podmioty amerykańskie, ale w praktyce transakcje w dolarach przechodzą przez banki, które stosują listy OFAC. Płatność dla podmiotu z listy SDN może zostać zablokowana.

Własność i kontrola

Podmiot, którego nie ma na liście, nadal może być objęty sankcjami. OFAC stosuje tzw. regułę 50%: podmiot posiadany bezpośrednio lub pośrednio w 50% lub więcej łącznie przez jedną lub więcej osób zablokowanych jest traktowany jak zablokowany, nawet jeśli nie figuruje na liście. W UE istotne są zarówno własność, jak i kontrola, a Komisja publikuje wytyczne w tej sprawie. Dlatego sprawdzaj nie tylko nazwę firmy, ale też jej właścicieli i członków zarządu.

Jak wygląda screening krok po kroku

1. Zbierz dane: pełna nazwa firmy i nazwy handlowe, kraj, adres, numer rejestrowy, właściciele powyżej ustalonego progu, członkowie zarządu, a przy osobach fizycznych data urodzenia i obywatelstwo, jeśli są dostępne.
2. Sprawdź na listach: użyj oficjalnych wyszukiwarek lub narzędzia, które korzysta z aktualnych plików źródłowych. Uwzględnij warianty transliteracji i aliasy.
3. Oceń trafienia: każde trafienie porównaj z dodatkowymi danymi (kraj, data urodzenia, numer rejestrowy, adres).
4. Udokumentuj wynik: data, lista, wersja listy, osoba sprawdzająca, decyzja i uzasadnienie.
5. Powtarzaj: listy zmieniają się często. Sprawdzaj ponownie przed każdą nową transakcją i przy zmianie danych kontrahenta.

Fałszywe trafienia

Wspólne nazwiska i ogólne nazwy firm dają wiele zbieżności. Fałszywe trafienie rozpoznasz po niezgodności danych identyfikujących: inna data urodzenia, inny kraj, inny numer rejestrowy. Nie odrzucaj trafienia tylko dlatego, że pisownia jest nieco inna: listy zawierają aliasy i warianty transliteracji z cyrylicy, arabskiego czy chińskiego. Jeśli po porównaniu nie masz pewności, poproś kontrahenta o dodatkowe dokumenty lub skonsultuj się z doradcą.

Kiedy wstrzymać transakcję

Wstrzymaj działania i skonsultuj się z prawnikiem, gdy:

• kontrahent, jego właściciel lub osoba reprezentująca jest na liście (trafienie potwierdzone),
• nie możesz ustalić struktury własności, a kontrahent odmawia informacji,
• towar należy do kategorii objętej zakazem eksportu lub importu dla danego kraju,
• trasa dostawy, adres rozładunku lub płatnik wskazują na kraj objęty sankcjami, choć kontrahent jest gdzie indziej,
• prośby o zmianę odbiorcy, płatnika lub portu przeznaczenia pojawiają się bez logicznego uzasadnienia.

W przypadku potwierdzonego trafienia nie informuj o tym kontrahenta przed konsultacją z prawnikiem. Właściwe organy krajowe dla poszczególnych państw UE są wskazane w EU Sanctions Map.

Ograniczenia towarowe: przykład Rosji

Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 zawiera zakazy eksportu i importu wielu kategorii towarów w relacji z Rosją. Zakazy dotyczą towarów, a nie tylko kontrahentów z list, a część przepisów wymaga klauzul umownych zakazujących reeksportu do Rosji przy sprzedaży określonych towarów do państw trzecich. Jeśli sprzedajesz maszyny, elektronikę, chemikalia lub metale do krajów trzecich, sprawdź, czy przepisy nie obejmują Twojego kodu CN.

Screening w Hiram

Hiram przesiewa kontrahentów przez listy sankcyjne UE, ONZ, Wielkiej Brytanii i USA (OFAC). Wynik to sygnał, a nie ocena prawna: przy trafieniu lub niejasnej strukturze własności decyzja należy do Ciebie i Twojego doradcy.

Checklista

• Sprawdzone: UE, ONZ, UK Sanctions List, OFAC, a w Polsce lista MSWiA.
• Sprawdzeni właściciele i zarząd, nie tylko nazwa firmy.
• Trafienia porównane z danymi identyfikującymi.
• Kod CN i kraj przeznaczenia sprawdzone pod kątem ograniczeń towarowych.
• Wynik zapisany z datą.
• Ponowny screening przed kolejną transakcją.

Jeśli chcesz handlować z kontrahentami, którzy przeszli screening sankcyjny, załóż konto w Hiram.

Źródła

• EU Sanctions Map: https://www.sanctionsmap.eu/ (otwiera się w nowej karcie)
• Komisja Europejska, skonsolidowana lista osób, grup i podmiotów objętych sankcjami finansowymi UE: https://data.europa.eu/data/datasets/consolidated-list-of-persons-groups-and-entities-subject-to-eu-financial-sanctions?locale=en (otwiera się w nowej karcie)
• Komisja Europejska, Sanctions (restrictive measures): https://finance.ec.europa.eu/eu-and-world/sanctions-restrictive-measures_en (otwiera się w nowej karcie)
• Rada Bezpieczeństwa ONZ, United Nations Security Council Consolidated List: https://main.un.org/securitycouncil/en/content/un-sc-consolidated-list (otwiera się w nowej karcie)
• GOV.UK, The UK Sanctions List: https://www.gov.uk/government/publications/the-uk-sanctions-list (otwiera się w nowej karcie)
• OFAC, Sanctions List Search: https://sanctionssearch.ofac.treas.gov/ (otwiera się w nowej karcie)
• OFAC, FAQ: Entities Owned by Blocked Persons (50% Rule): https://ofac.treasury.gov/faqs/topic/1521 (otwiera się w nowej karcie)
• MSWiA, Lista osób i podmiotów objętych sankcjami: https://www.gov.pl/web/mswia/lista-osob-i-podmiotow-objetych-sankcjami (otwiera się w nowej karcie)
• Rozporządzenie Rady (UE) nr 833/2014 (tekst skonsolidowany): https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2014/833/oj (otwiera się w nowej karcie)