Ryzyko walutowe w imporcie i eksporcie: jak je ograniczyć

Skąd bierze się ryzyko i jak je zmierzyć

W handlu zagranicznym między pierwszą ofertą a zapłatą mija często kilka tygodni lub miesięcy: przygotowanie zamówienia, produkcja, transport morski, termin płatności. Przez cały ten czas cena w walucie obcej jest stała, a jej wartość w walucie, w której liczysz koszty i marżę, się zmienia.

Zanim wybierzesz narzędzie, policz ekspozycję:

• kwota w walucie obcej (należności minus zobowiązania w tej samej walucie),
• okres od momentu, gdy cena jest wiążąca, do dnia płatności,
• wrażliwość marży: o ile procent musiałby zmienić się kurs, żeby zjeść cały zysk z transakcji.

Jeśli marża wynosi kilka procent, a okres ekspozycji to kwartał, typowe wahania kursu mogą ją zniwelować. Wtedy zabezpieczenie nie jest spekulacją, tylko ochroną kalkulacji. Przy porównywaniu ofert importowych przeliczaj wszystkie pozycje kosztu dostawy na jedną walutę według tego samego kursu i dnia; więcej o tym w artykule o koszcie dostawy (landed cost).

Wybór waluty faktury

Najprostszy sposób, by pozbyć się ryzyka, to przerzucić je na kontrahenta: fakturować w swojej walucie. Polski eksporter sprzedający w PLN albo filipiński eksporter sprzedający w PHP nie ma ryzyka kursowego, ale ma je kupujący, który uwzględni to w cenie lub w ogóle odrzuci ofertę.

W praktyce waluta faktury wynika z kilku czynników:

• zwyczaj rynku: wiele towarów masowych notuje się w USD i w tej walucie się nimi handluje,
• struktura kosztów: jeśli Twoje koszty są w EUR, sprzedaż w EUR zmniejsza ekspozycję,
• siła negocjacyjna: strona, która bardziej potrzebuje transakcji, częściej akceptuje walutę drugiej strony,
• dostęp do rachunków walutowych i koszty przewalutowania w banku.

Warto negocjować walutę razem z ceną, a nie po niej. Oferta w EUR i oferta w USD to w praktyce dwie różne oferty, bo ryzyko leży po innej stronie.

Kontrakt forward

Forward to umowa z bankiem na wymianę określonej kwoty waluty po kursie ustalonym dziś, w określonym dniu w przyszłości. Importer, który za 90 dni zapłaci 100 000 USD, może dziś zablokować kurs zakupu USD. Jeśli kurs wzrośnie, nie traci; jeśli spadnie, nie zyskuje.

Na co zwrócić uwagę:

• kurs terminowy różni się od bieżącego o różnicę stóp procentowych obu walut; to nie jest prowizja, ale element wyceny,
• forward trzeba rozliczyć nawet wtedy, gdy transakcja handlowa się opóźni lub nie dojdzie do skutku; dlatego zabezpieczaj kwoty pewne (podpisane zamówienie), a nie prognozy,
• bank wymaga limitu lub zabezpieczenia; ustal to przed pierwszą transakcją,
• elastyczność terminu: niektóre banki oferują forward z oknem rozliczenia, co pomaga, gdy data płatności zależy od przybycia statku.

Opcje walutowe dają prawo, ale nie obowiązek wymiany po ustalonym kursie. Kosztują premię płaconą z góry, a ich warunki bywają złożone. Jeśli bank proponuje strukturę opcyjną "bez kosztu", poproś o pisemny scenariusz najgorszego przypadku i sprawdź, czy rozumiesz, kiedy musisz wymienić większą kwotę po niekorzystnym kursie.

Hedging naturalny

Hedging naturalny polega na dopasowaniu wpływów i wydatków w tej samej walucie. Firma, która importuje surowiec w USD i eksportuje produkt gotowy w USD, może płacić dostawcy z wpływów od odbiorcy bez przewalutowania.

Sposoby budowania hedgingu naturalnego:

• rachunek walutowy, na którym zbierasz wpływy i z którego płacisz dostawcom,
• dopasowanie terminów płatności: należność od odbiorcy wpływa przed terminem płatności dla dostawcy,
• zakupy usług (fracht, ubezpieczenie) w walucie, w której masz wpływy,
• finansowanie w walucie przychodów, jeśli bank to umożliwia.

Hedging naturalny nie jest doskonały, bo kwoty i terminy rzadko pokrywają się w pełni. Pozostałą różnicę można zabezpieczyć forwardem.

Klauzule walutowe w umowie

Gdy żadna ze stron nie chce przyjąć całego ryzyka, można je podzielić w umowie. Najczęściej spotykane rozwiązania:

Jeśli odwołujesz się do kursów referencyjnych, pamiętaj, że Europejski Bank Centralny publikuje je codziennie w dni robocze, ale zaznacza, że służą celom informacyjnym i odradza ich używanie do rozliczania transakcji. Kurs banku lub kurs NBP może być praktyczniejszym punktem odniesienia; wybór uzgodnij z księgowością, bo przeliczenia podatkowe mają własne zasady.

Klauzule walutowe dobrze wpisać do umowy sprzedaży międzynarodowej albo do umowy ramowej przy zamówieniach powtarzalnych, gdzie ceny obowiązują przez dłuższy czas.

Ważność oferty a ryzyko kursowe

Często pomijanym elementem jest termin ważności oferty. Eksporter, który podaje cenę w obcej walucie ważną przez 30 dni, daje kupującemu darmową opcję: jeśli kurs się zmieni na korzyść kupującego, ten przyjmie ofertę, jeśli nie, poszuka innej. Krótszy termin ważności albo zastrzeżenie aktualizacji ceny przy zmianie kursu powyżej progu ogranicza to ryzyko.

Praktyczna lista kontrolna

• Znasz swoją ekspozycję netto w każdej walucie i jej horyzont.
• Wiesz, o ile może zmienić się kurs, zanim transakcja przestanie być opłacalna.
• Waluta faktury jest negocjowana razem z ceną.
• Forward zawierasz dopiero na kwoty potwierdzone zamówieniem.
• Wpływy i wydatki w tej samej walucie przechodzą przez jeden rachunek walutowy.
• Klauzula walutowa wskazuje źródło kursu, dzień, godzinę i przykład wyliczenia.
• Termin ważności oferty jest dopasowany do zmienności kursu.

Zarządzanie ryzykiem walutowym nie wymaga działu skarbu. Wystarczy konsekwencja: każdą ofertę liczyć w walucie kosztów, zabezpieczać tylko to, co pewne, i zapisywać zasady przeliczeń w umowie. Na Hiram oferty porównujesz według łącznego kosztu dostawy w warunkach Incoterms 2020, co ułatwia zobaczenie, jak zmiana waluty wpływa na wynik. Opublikuj zapytanie na rynku Hiram i porównaj otrzymane oferty.

Tekst ma charakter informacyjny. Decyzje o instrumentach pochodnych i rozliczeniach podatkowych podejmuj z bankiem i doradcą podatkowym.

Źródła

• Europejski Bank Centralny, Euro foreign exchange reference rates: https://www.ecb.europa.eu/stats/policy_and_exchange_rates/euro_reference_exchange_rates/html/index.en.html (otwiera się w nowej karcie)
• Narodowy Bank Polski, Kursy walut: https://nbp.pl/statystyka-i-sprawozdawczosc/kursy/ (otwiera się w nowej karcie)