Ubezpieczenie należności eksportowych i kredyt kupiecki
Ubezpieczenie należności chroni eksportera, który sprzedaje z odroczonym terminem płatności (kredyt kupiecki), przed sytuacją, w której odbiorca nie zapłaci z powodu niewypłacalności, przewlekłej zwłoki albo zdarzeń politycznych w swoim kraju. Ubezpieczyciel ustala limit kredytowy dla każdego odbiorcy i w razie szkody wypłaca odszkodowanie do wysokości tego limitu, pomniejszone o udział własny. W Polsce taką ochronę oferują ubezpieczyciele prywatni oraz państwowa agencja kredytów eksportowych KUKE.
Autor: Hiram Trade Editorial Desk
- Opublikowano
5 min czytania
Dlaczego eksporter w ogóle daje kredyt kupiecki
Przedpłata jest dla sprzedającego najbezpieczniejsza, ale na wielu rynkach odbiorcy oczekują terminu płatności 30, 60 lub 90 dni od dostawy lub od daty dokumentu przewozowego. Kto tego nie zaoferuje, przegrywa z konkurencją. Kredyt kupiecki oznacza jednak, że towar jest już u odbiorcy, a pieniądze jeszcze nie są u sprzedającego. Różne formy zabezpieczenia porównujemy w artykule o warunkach płatności w handlu zagranicznym.
Jak działa polisa krok po kroku
- Wniosek i polisa. Eksporter zgłasza obroty i listę odbiorców. Ubezpieczyciel ocenia ryzyko i ustala warunki polisy.
- Limity kredytowe. Dla każdego odbiorcy ubezpieczyciel przyznaje limit, czyli maksymalną kwotę należności objętą ochroną w danym momencie. Limit może zostać obniżony lub cofnięty, jeśli sytuacja odbiorcy się pogorszy; dotyczy to zwykle przyszłych dostaw.
- Sprzedaż w ramach limitu. Należności ponad limit albo sprzedaż do odbiorcy bez limitu co do zasady nie są chronione.
- Zgłaszanie zaległości. Polisa wskazuje, w jakim terminie od daty wymagalności trzeba zgłosić brak zapłaty. Spóźnione zgłoszenie może pozbawić ochrony.
- Windykacja i odszkodowanie. Po zgłoszeniu zwykle rusza windykacja. Jeśli odbiorca nie zapłaci, po okresie wyczekiwania określonym w polisie wypłacane jest odszkodowanie.
Jakie ryzyka obejmuje ubezpieczenie
| Ryzyko | Przykłady | Uwagi |
|---|---|---|
| Handlowe | Upadłość odbiorcy, przewlekła zwłoka w zapłacie | Podstawowy zakres większości polis |
| Polityczne | Zakaz transferu walut, moratorium płatnicze, wojna, wywłaszczenie | Dostępność zależy od kraju i ubezpieczyciela |
| Przed wysyłką | Anulowanie kontraktu przez odbiorcę w trakcie produkcji | Opcja przydatna przy towarach produkowanych na zamówienie |
Ubezpieczenie należności nie obejmuje sporów o jakość czy ilość towaru. Jeśli odbiorca kwestionuje dostawę, ubezpieczyciel zazwyczaj czeka na rozstrzygnięcie sporu. Dlatego tak ważne są jasne specyfikacje, inspekcja przed wysyłką i dobrze napisana umowa sprzedaży.
Kluczowe parametry polisy
Przed podpisaniem sprawdź w ogólnych warunkach ubezpieczenia i w polisie:
- udział własny: jaki procent szkody zostaje po Twojej stronie,
- maksymalny okres kredytowania: najdłuższy termin płatności, jaki możesz dać odbiorcy, żeby ochrona działała,
- okres wyczekiwania: po jakim czasie od zgłoszenia zaległości wypłacane jest odszkodowanie przy zwłoce,
- terminy zgłoszeń: zgłoszenie zaległości, przedłużenia terminu płatności, zmiany warunków,
- składka: od czego jest liczona (obrót, limity, należności) i czy jest minimalna składka roczna,
- wyłączenia: np. sprzedaż do podmiotów powiązanych, sprzedaż z naruszeniem przepisów sankcyjnych.
Stawki składek zależą od branży, krajów, historii szkód i jakości portfela odbiorców; jedyny wiarygodny sposób, by je poznać, to zapytanie ofertowe do ubezpieczyciela lub brokera.
Ubezpieczyciele prywatni i KUKE
Na rynku działają międzynarodowi ubezpieczyciele należności oraz agencje kredytów eksportowych (ECA), zwykle powiązane z państwem.
W Polsce rolę ECA pełni KUKE S.A. (Korporacja Ubezpieczeń Kredytów Eksportowych). Na podstawie ustawy z 7 lipca 1994 r. o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych KUKE prowadzi system ubezpieczeń eksportowych gwarantowanych przez Skarb Państwa. Według strony KUKE oferta obejmuje m.in. ubezpieczenie należności, gwarancje ubezpieczeniowe, faktoring, ubezpieczenie inwestycji od ryzyka politycznego i finansowanie eksportu.
Istotne rozróżnienie wynika z prawa pomocy publicznej UE. Komunikat Komisji w sprawie krótkoterminowego ubezpieczenia kredytów eksportowych uznaje krótkoterminowe ryzyka w państwach UE i w niewielkiej grupie innych krajów za ryzyka rynkowe. Państwa członkowskie powinny zostawić ich ubezpieczanie podmiotom prywatnym (lub publicznym działającym na zasadach rynkowych). Ochrona gwarantowana przez państwo ma większe znaczenie przy ryzykach nierynkowych: dłuższych terminach kredytowania i krajach spoza listy, na przykład wielu rynkach azjatyckich. Szczegółową listę krajów i warunki sprawdź w aktualnym komunikacie Komisji oraz u KUKE, bo mogą się zmieniać.
Kredyt dostawcy a kredyt nabywcy
Przy większych kontraktach (maszyny, linie produkcyjne, projekty) spotkasz dwa modele finansowania:
- kredyt dostawcy: eksporter sam rozkłada płatność na raty, a ubezpieczenie chroni jego należności; może je następnie sprzedać bankowi,
- kredyt nabywcy: bank eksportera udziela kredytu bezpośrednio importerowi na zapłatę eksporterowi, który dostaje pieniądze szybciej; ubezpieczenie chroni bank.
Oba wymagają oceny kraju i odbiorcy oraz dokumentacji kontraktu. Warunki i dostępność omów bezpośrednio z ECA i bankiem.
Ubezpieczenie czy faktoring
Ubezpieczenie chroni przed stratą, ale nie daje gotówki od razu. Faktoring daje finansowanie, a w wersji bez regresu także przejęcie ryzyka. Często łączy się oba narzędzia: faktor finansuje należności ubezpieczone w polisie eksportera. Porównanie znajdziesz w artykule o faktoringu eksportowym.
Co zrobić przed pierwszą dostawą na kredyt
- Sprawdź odbiorcę w rejestrach i na listach sankcyjnych (weryfikacja kontrahenta).
- Wystąp o limit kredytowy przed wysyłką, nie po niej.
- Dopasuj termin płatności w umowie do maksymalnego okresu kredytowania z polisy.
- Ustal w firmie, kto monitoruje terminy zgłoszeń zaległości.
- Przechowuj dowody dostawy i akceptacji towaru.
Na Hiram wszystkie firmy są sprawdzane na listach sankcyjnych UE, ONZ, Wielkiej Brytanii i USA, a profil pokazuje poziom weryfikacji rejestrowej, ale Hiram nie gwarantuje płatności i nie oferuje ubezpieczeń. Ocena ryzyka kredytowego i polisa pozostają po stronie eksportera. Odbiorców na swoje produkty możesz szukać na rynku Hiram.
Tekst ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady brokera ani ubezpieczyciela.
Źródła
- KUKE S.A., strona główna i oferta dla eksporterów: https://www.kuke.com.pl/ (otwiera się w nowej karcie)
- Ministerstwo Finansów, Ubezpieczenia eksportowe: https://www.gov.pl/web/finanse/ubezpieczenia-kredytow-eksportowych (otwiera się w nowej karcie)
- KUKE, Nowelizacja ustawy o gwarantowanych przez Skarb Państwa ubezpieczeniach eksportowych: https://kuke.com.pl/wiedza/nowelizacja-ustawy-o-gwarantowanych-przez-skarb-panstwa-ubezpieczeniach-eksportowych (otwiera się w nowej karcie)
- Komisja Europejska, Komunikat w sprawie krótkoterminowego ubezpieczenia kredytów eksportowych (konsultacje 2021): https://competition-policy.ec.europa.eu/public-consultations/2021-short-term-export-credit-insurance_en (otwiera się w nowej karcie)
Materiał ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej, podatkowej ani celnej. Przepisy i stawki się zmieniają: przed decyzją sprawdź aktualne źródła urzędowe lub skonsultuj się z doradcą.